Choroba refluksowa przełyku (GERD) - przyczyny, objawy, leczenie

Choroba refluksowa przełyku to schorzenie, w którym kwaśna treść żołądkowa cofa się do przełyku, powodując uciążliwe objawy. GERD dotyka około 20% populacji w krajach rozwiniętych. Poznaj przyczyny, objawy i skuteczne metody leczenia.

Choroba refluksowa przełyku – co to jest?

Choroba refluksowa przełyku, GERD (Gastroesophageal Reflux Disease) to przewlekłe schorzenie, w którym dochodzi do nieprawidłowego cofania się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. To stan, w którym dolny zwieracz przełyku – mięsień znajdujący się między przełykiem a żołądkiem – nie działa prawidłowo i pozwala na wsteczny przepływ treści pokarmowej.

U zdrowego człowieka dolny zwieracz przełyku otwiera się tylko podczas połykania, a następnie szczelnie się zamyka.
W GERD mechanizm ten zawodzi – zwieracz jest osłabiony lub zbyt często się relaksuje, co prowadzi do regularnego zarzucania kwaśnej treści, enzymów trawiennych i czasem żółci do przełyku.
Długotrwałe działanie tych substancji uszkadza błonę śluzową przełyku, wywołując stan zapalny.

Choroba refluksowa przełyku – przyczyny

Przyczyny choroby refluksowej przełyku są wieloczynnikowe. Podstawowym mechanizmem jest niewydolność dolnego zwieracza przełyku.

Główne przyczyny GERD

Niewydolność dolnego zwieracza przełyku – nadmierne relaksacje pozwalają na cofanie się treści.
Nadwaga i otyłość – zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej ułatwia refluks.
Przepuklina wślizgowa rozworu przełykowego – część żołądka przesuwa się przez przeponę.
Opóźnione opróżnianie żołądka – długie zaleganie pokarmu zwiększa ryzyko refluksu.
Ciąża – zwiększone ciśnienie i działanie hormonów.
Palenie tytoniu – osłabia zwieracz i zwiększa wydzielanie kwasu.
Niektóre leki – blokery kanału wapniowego, nitraty, benzodiazepiny.
Przewlekły stres – wpływa na motorykę przewodu pokarmowego.

Choroba refluksowa przełyku – objawy

Objawy choroby refluksowej przełyku dzielą się na typowe i atypowe.

Objawy typowe GERD

Zgaga – uczucie pieczenia za mostkiem, nasilające się po posiłkach i w pozycji leżące.
Kwaśne odbijanie – cofanie się kwaśnej treści do jamy ustnej.
Regurgitacja – wracanie pokarmu do przełyku bez wymiotów.
Ból w klatce piersiowej – może imitować ból sercowy.

Objawy atypowe GERD

Przewlekły suchy kaszel – szczególnie nocny.

Chrypka – drażnienie krtani przez kwas.
Uczucie kuli w gardle.
Zapalenie gardła – uporczywe, nawracające.
Problemy ze snem.
Próchnica, erozje szkliwa.
Duszność, objawy astmy.

Diagnostyka choroby refluksowej przełyku – badania

Diagnozą i leczeniem GERD zajmuje się gastroenterolog. Pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza rodzinnego, który może skierować do specjalisty.

Badania w diagnostyce GERD

Wywiad i badanie przedmiotowe – występowanie zgagi i kwaśnego odbijania minimum 2 razy w tygodniu silnie sugeruje GERD.
Próbne leczenie inhibitorami pompy protonowej – podanie leku na 4-8 tygodni. Ustąpienie objawów potwierdza rozpoznanie.
Gastroskopia – wskazana przy objawach alarmowych (trudności w połykaniu, utrata wagi, krwawienie) lub braku odpowiedzi na leczenie. Pozwala ocenić stopień zapalenia i wykryć powikłania.
24-godzinne monitorowanie pH przełyku – złoty standard w trudnych przypadkach. Sonda mierzy zmiany pH przez całą dobę.
Manometria przełyku – ocenia ciśnienie i funkcję zwieraczy.

Choroba refluksowa przełyku – leczenie

Leczenie GERD ma charakter wielokierunkowy i wymaga długotrwałej terapii.

Modyfikacja stylu życia

Zmiany w nawykach stanowią fundament leczenia choroby refluksowej przełyku.

Redukcja masy ciała – nawet 5-10% spadku wagi zmniejsza objawy.
Podniesienie wezgłowia łóżka – o 15-20 cm.
Unikanie leżenia po posiłkach – minimum 2-3 godziny przerwy.
Mniejsze, częstsze posiłki – 5-6 dziennie zamiast 2-3 dużych.
Rzucenie palenia i ograniczenie alkoholu.

Leczenie farmakologiczne GERD

Inhibitory pompy protonowej (IPP) – omeprazol, pantoprazol, esomeprazol skutecznie hamują wydzielanie kwasu. Stosowane raz dziennie rano, przynoszą ulgę u 80-90% pacjentów.
Antagoniści receptora H2 – raniydyna, famotydyna, stosowane jako leki drugiego rzutu.
Leki zobojętniające kwas – działają szybko, ale krótkotrwale, dlatego stosuje się je doraźnie.

Leczenie operacyjne choroby refluksowej przełyku

Zabieg fundoplikacji Nissena rozważa się przy nieskutecznym leczeniu farmakologicznym. Jest to laparoskopowa metoda polegająca na owinięciu dolnej część przełyku dnem żołądka. Skuteczność zabiegu wynosi ok. 85-90%.

Choroba refluksowa przełyku – dieta

Choroba refluksowa przełyku dieta odgrywa kluczową rolę w łagodzeniu objawów.

Jakich produktów należy unikać?

Tłustych, smażonych potraw.
Czekolady, kawy, napojów gazowanych.
Cytrusów, pomidorów, pikantnych przypraw.
Alkoholu – szczególnie mocne alkohole i wino drażnią przełyk.

Zalecane produkty to:

Chude mięso i ryby,
produkty pełnoziarniste,
banany, jabłka, warzywa zielone, produkty mleczne niskotłuszczowe.

Badania kliniczne w leczeniu GERD

Współczesna medycyna pracuje nad nowymi metodami leczenia choroby refluksowej przełyku. Penta Hospitals prowadzi badania kliniczne w gastroenterologii, oferując dostęp do eksperymentalnych terapii GERD z bezpłatną opieką specjalistyczną. Więcej informacji: https://badaniakliniczne.pentahospitals.pl/badania/choroba-refluksowa-przelyku-gerd/. Dla pacjentów z uporczywymi objawami udział w badaniu może być szansą na poprawę.

Czy można wyleczyć GERD?

Czy GERD kiedykolwiek całkowicie ustępuje? Choroba refluksowa przełyku to schorzenie przewlekłe wymagające długotrwałego leczenia. U większości pacjentów nie można mówić o całkowitym wyleczeniu, ale o skutecznej kontroli objawów. U części pacjentów, którzy zrzucą nadwagę, rzucą palenie i zmienią nawyki, objawy mogą ustąpić na tyle, że nie wymagają stałego przyjmowania leków. Jednak ryzyko nawrotu pozostaje.

Jak długo można żyć z refluksem? GERD sama w sobie nie skraca życia, ale nieleczona prowadzi do powikłań.

Powikłania nieleczonej choroby refluksowej

Długotrwałe, nieleczone GERD prowadzi do poważnych konsekwencji:

Refluksowe zapalenie przełyku – zmiany zapalne, owrzodzenia, krwawienia,
Zwężenie przełyku – blizny utrudniają połykanie,
Przełyk Barretta – stan przedrakowy wymagający monitorowania,
Rak gruczołowy przełyku – GERD zwiększa 6-krotnie ryzyko,
Zaburzenia oddechowe – nawracające zapalenia płuc, pogorszenie astmy,
Problemy z zębami – niszczenie szkliwa, próchnica.

Najczęściej zadawane pytania dot. choroby refluksowej przełyku

Poniżej zebraliśmy najczęstsze pytania dot. GERD.

Jak mogę stwierdzić, czy mam GERD?

Jeśli doświadczasz zgagi lub kwaśnego odbijania minimum 2 razy w tygodniu przez kilka tygodni, to silnie sugeruje GERD. Ostateczną diagnozę stawia lekarz.

Jak żyć z GERD?

Kluczem jest systematyczne przyjmowanie leków, przestrzeganie diety, utrzymywanie zdrowej masy ciała, rzucenie palenia i uniesienie wezgłowia łóżka. Większość pacjentów może prowadzić normalne życie.

Czy stres pogarsza objawy GERD?

Tak, przewlekły stres wpływa na motorykę przewodu pokarmowego, może nasilać wydzielanie kwasu i zwiększać częstość refluksu.

Podsumowanie

Choroba refluksowa przełyku to przewlekłe schorzenie wymagające długotrwałego leczenia. Przyczyny GERD są wieloczynnikowe, ale kluczowa jest niewydolność dolnego zwieracza przełyku. Skuteczne leczenie łączy farmakoterapię z modyfikacją stylu życia i dietą. Choć choroby nie można całkowicie wyleczyć, odpowiednie postępowanie pozwala kontrolować objawy i zapobiegać powikłaniom. Kluczem jest wczesna diagnoza i systematyczne leczenie.

Źródła:

Małecka-Panas E., Choroba refluksowa przełyku (refluks): przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna Praktyczna dla pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/przelyk/50731,choroba-refluksowa-przelyku-refluks-przyczyny-objawy-i-leczenie [dostęp 24.11.2024]
Newberry C., Lynch K., The role of diet in the development and management of gastroesophageal reflux disease, Journal of Thoracic Disease, https://jtd.amegroups.com/ [dostęp 24.11.2024]
Korzonek M., Dziergas A., Kuczyńska M., Choroba refluksowa przełyku (GERD) – problem wciąż aktualny, Forum Medycyny Rodzinnej, https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/download/40478/27914 [dostęp 24.11.2024]
Pietrzak A.M., Rozpoznanie i leczenie choroby refluksowej – wytyczne PTG-E 2022 w pigułce, Lekarz POZ,https://www.termedia.pl/poz/Rozpoznanie-i-leczenie-choroby-refluksowej-wytyczne-PTG-E-2022-w-pigulce,47333.html [dostęp 24.11.2024]