Cukrzyca – przyczyny, objawy, leczenie, profilaktyka

Cukrzyca jest uznawana za jedną z chorób cywilizacyjnych współczesnego świata. Jej częstość systematycznie rośnie. Według danych WHO na cukrzycę choruje obecnie około 10% dorosłej populacji na świecie, a liczba chorych wciąż się zwiększa.

Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna związana z zaburzeniami regulacji stężenia glukozy we krwi. Na czym polega cukrzyca? Jej istotą jest niedobór insuliny, nieprawidłowe działanie tego hormonu lub współistnienie obu tych mechanizmów. Insulina odpowiada za transport glukozy z krwi do komórek, gdzie jest ona wykorzystywana jako źródło energii. Gdy proces ten nie działa prawidłowo, dochodzi do utrzymującej się hiperglikemii, która z czasem uszkadza narządy i naczynia krwionośne. Choroba ma charakter przewlekły i wymaga stałego monitorowania oraz leczenia.

Cukrzyca nie jest chorobą dziedziczoną w prosty sposób, jednak predyspozycje genetyczne odgrywają istotną rolę w jej rozwoju. Ryzyko zachorowania jest większe u osób, u których w rodzinie występowała cukrzyca, szczególnie typu 2. W przypadku cukrzycy typu 1 znaczenie mają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe, które mogą uruchomić proces autoimmunologiczny. Samo obciążenie rodzinne nie oznacza jednak, że choroba na pewno się rozwinie.

Cukrzyca nie jest jednolitą jednostką chorobową, lecz grupą schorzeń, różniących się mechanizmem powstawania i sposobem leczenia. Podział opiera się na przyczynie zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Do podstawowych typów cukrzycy należą:

Od czego jest cukrzyca? Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ przyczyny choroby zależą od jej typu. Wspólnym elementem jest zaburzenie wydzielania insuliny lub jej działania, prowadzące do przewlekle podwyższonego stężenia glukozy we krwi.Rozwój cukrzycy jest wynikiem współdziałania czynników genetycznych, immunologicznych i środowiskowych.

Najważniejsze przyczyny i czynniki ryzyka obejmują:

To, jak objawia się cukrzyca, zależy od typu choroby, czasu jej trwania oraz stopnia zaburzeń metabolicznych. Dolegliwości mogą rozwijać się stopniowo lub pojawić się nagle, szczególnie w cukrzycy typu 1. W początkowym okresie choroba bywa skąpoobjawowa, co opóźnia rozpoznanie.

Do najczęstszych objawów cukrzycy należą:

Nasilenie objawów rośnie wraz z czasem trwania choroby i utrzymującym się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi.

Rozpoznanie cukrzycy opiera się na wynikach badań laboratoryjnych oceniających stężenie glukozy we krwi. Diagnostyka ma na celu nie tylko potwierdzenie choroby, ale także określenie jej typu i stopnia zaawansowania.

Podstawą rozpoznania cukrzycy są badania krwi.

W przypadku podejrzenia cukrzycy pierwszym specjalistą, do którego należy się zgłosić, jest lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. Po potwierdzeniu rozpoznania pacjent zwykle kierowany jest do diabetologa, który prowadzi leczenie i monitoruje przebieg choroby. W opiece nad osobą z cukrzycą często uczestniczą także inni specjaliści, w zależności od występujących powikłań.

Leczenie cukrzycy ma na celu utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi oraz zmniejszenie ryzyka powikłań. Dobór metod zależy od typu cukrzycy, wieku pacjenta i chorób współistniejących. Terapia ma charakter długoterminowy i wymaga regularnej kontroli.

Odpowiednio zbilansowana dieta stanowi podstawę leczenia każdego typu cukrzycy. Jej celem jest stabilizacja glikemii i utrzymanie prawidłowej masy ciała. Zaleca się:

Sposób żywienia powinien być dostosowany indywidualnie, najlepiej we współpracy z dietetykiem.

Regularna aktywność fizyczna poprawia wrażliwość tkanek na insulinę i ułatwia kontrolę stężenia glukozy we krwi. Zaleca się umiarkowany wysiłek dostosowany do wieku i stanu zdrowia pacjenta. Ruch jest szczególnie istotny w leczeniu cukrzycy typu 2.

W cukrzycy typu 2 często stosuje się leki doustne lub preparaty podawane w iniekcjach, które poprawiają wydzielanie insuliny, zmniejszają insulinooporność lub ograniczają wchłanianie glukozy. Wybór leku zależy od profilu pacjenta i skuteczności dotychczasowego leczenia.

Insulina jest niezbędna w leczeniu cukrzycy typu 1, a niekiedy bywa konieczna także w zaawansowanej cukrzycy typu 2. Terapia polega na regularnym podawaniu insuliny w dawkach dostosowanych do potrzeb organizmu, diety i aktywności fizycznej.

Stałym elementem leczenia cukrzycy jest edukacja pacjenta. Obejmuje ona naukę samokontroli glikemii, rozpoznawania objawów hipoglikemii i hiperglikemii oraz przestrzegania zaleceń terapeutycznych.

Osoby chore na cukrzycę mogą uczestniczyć w badaniach klinicznych. Koncentrują się one na ocenie nowych leków, schematów leczenia oraz metod poprawy kontroli glikemii i ograniczania ryzyka powikłań. Badania obejmują zarówno osoby z cukrzycą typu 1, jak i typu 2, a także pacjentów na różnych etapach zaawansowania choroby.

Uczestnicy badań są kwalifikowani według ściśle określonych kryteriów, a ich stan zdrowia jest regularnie monitorowany zgodnie z obowiązującymi standardami bezpieczeństwa i zasadami etyki. Wyniki badań klinicznych stanowią podstawę do aktualizacji zaleceń terapeutycznych i rozwoju nowych możliwości leczenia cukrzycy.

Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, której obecnie nie można trwale wyleczyć. Dzięki odpowiedniemu leczeniu i zmianie stylu życia możliwe jest jednak skuteczne kontrolowanie glikemii i zapobieganie powikłaniom. U części osób z cukrzycą typu 2 można uzyskać długotrwałą remisję, ale wymaga to stałej kontroli.

To, do czego prowadzi nieleczona cukrzyca, zależy od czasu trwania choroby i stopnia wyrównania metabolicznego. Przewlekła hiperglikemia uszkadza naczynia krwionośne i narządy. Najczęstsze powikłania to:

Ryzyko powikłań znacząco rośnie przy braku leczenia lub niewłaściwej kontroli choroby.

Profilaktyka cukrzycy dotyczy głównie cukrzycy typu 2 i opiera się na modyfikacji stylu życia. Znaczenie ma:

Istotne jest także wczesne wykrywanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej u osób z grup ryzyka poprzez badania kontrolne.

Poniżej odpowiadamy na najczęstsze pytania dotyczące cukrzycy.

W cukrzycy typu 1 nie jest możliwe cofnięcie choroby. W cukrzycy typu 2 u części pacjentów można uzyskać remisję, czyli prawidłowe wartości glikemii bez leków, jednak wymaga to trwałej zmiany stylu życia i stałej kontroli.

Cukrzycę rozpoznaje się m.in. przy stężeniu glukozy na czczo ≥ 126 mg/dl, wartości ≥ 200 mg/dl w doustnym teście tolerancji glukozy lub przy HbA1c ≥ 6,5%. Rozpoznanie zawsze powinno być potwierdzone przez lekarza.

Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna wymagająca wczesnego rozpoznania i stałego leczenia. Odpowiednia diagnostyka, właściwie dobrana terapia oraz zmiana stylu życia pozwalają skutecznie kontrolować przebieg choroby i ograniczać ryzyko powikłań. Znaczenie ma regularna kontrola stanu zdrowia i świadome uczestnictwo pacjenta w leczeniu.

Źródła: