Niewydolność serca – przyczyny, objawy, leczenie

Niewydolność serca to przewlekły stan, w którym serce nie pompuje krwi wystarczająco efektywnie, by zaspokoić potrzeby organizmu. To zespół objawów i dysfunkcji, które mogą mieć różne przyczyny i przebieg. Jak leczyć niewydolność serca?

Niewydolność serca to poważne zaburzenie pracy mięśnia sercowego, które wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. W wyniku osłabienia serca dochodzi do zastoju krwi, gromadzenia się płynów i niedostatecznego zaopatrzenia tkanek w tlen. To niejednolita jednostka chorobowa – może przybierać różne formy, zależnie od tego, która część serca działa nieprawidłowo oraz jak szybko postępuje dysfunkcja.

Lewokomorowa niewydolność serca występuje, gdy lewa komora nie jest w stanie skutecznie pompować krwi do tętnic. Skutkuje to zaleganiem krwi w płucach, co objawia się dusznością, kaszlem i osłabieniem, szczególnie przy wysiłku lub w pozycji leżącej.

Prawokomorowa niewydolność oznacza, że prawa komora ma trudność z przepompowywaniem krwi do płuc. Powoduje to wzrost ciśnienia w żyłach i objawy, takie jak obrzęki nóg, uczucie ciężkości w jamie brzusznej czy powiększenie wątroby.

Wyróżnia się także niewydolność:

Każdy typ ma inne mechanizmy i może wymagać odmiennego leczenia.

Niewydolność serca najczęściej rozwija się jako powikłanie innych schorzeń układu krążenia lub zaburzeń metabolicznych. Ryzyko jej wystąpienia rośnie z wiekiem, ale także wraz z kumulacją nieleczonych chorób przewlekłych.

Co jest najczęstszą przyczyną niewydolności serca? Zwykle to skutek długo utrzymującego się nadciśnienia tętniczego lub choroby niedokrwiennej serca. Inne możliwe przyczyny to m.in.:

W wielu przypadkach występuje więcej niż 1 czynnik ryzyka, co dodatkowo przyspiesza rozwój niewydolności.

Objawy niewydolności serca zależą od rodzaju, stopnia zaawansowania i tempa rozwoju choroby. Mogą pojawiać się stopniowo lub nagle. U niektórych pacjentów długo pozostają mało charakterystyczne, co utrudnia szybkie rozpoznanie.

Jakie są pierwsze objawy niewydolności serca? Początkowo pojawia się:

Wraz z postępem choroby symptomy stają się bardziej dokuczliwe.

Lewokomorowa niewydolność serca prowadzi do zastoju krwi w krążeniu płucnym. Najczęstszym objawem jest duszność – początkowo wysiłkowa, z czasem także spoczynkowa. Charakterystyczne jest nasilenie dolegliwości w pozycji leżącej, co zmusza pacjenta do spania z uniesioną górną częścią ciała.

Mogą pojawić się także:

U części chorych występuje też sinica warg, uczucie kołatania serca i spadek tolerancji wysiłku, wynikające z niedostatecznego zaopatrzenia tkanek w tlen.

W prawokomorowej niewydolności serca dochodzi do zastoju krwi w krążeniu żylnym. Typowym objawem są obrzęki, najczęściej w okolicy kostek i podudzi, nasilające się pod koniec dnia. Często obserwuje się również zwiększenie obwodu brzucha spowodowane gromadzeniem się płynu w jamie otrzewnej.

Oprócz tego pacjenci mogą zgłaszać:

Charakterystyczne jest także powiększenie wątroby i widoczne poszerzenie żył szyjnych, szczególnie w pozycji półleżącej.

Podejrzenie niewydolności serca zawsze wymaga konsultacji lekarskiej. W pierwszej kolejności warto zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który przeprowadzi wywiad, zbada pacjenta i w razie potrzeby skieruje do kardiologa. To właśnie kardiolog zajmuje się potwierdzeniem rozpoznania oraz ustaleniem dalszego postępowania.

Podstawą diagnostyki są badania obrazowe, laboratoryjne i elektrokardiograficzne. Wielu pacjentów zadaje pytanie, czy echo serca wykryje niewydolność serca. Echokardiografia jest bardzo ważnym badaniem, ponieważ pozwala ocenić frakcję wyrzutową, budowę i kurczliwość mięśnia sercowego oraz funkcję zastawek. Na tej podstawie można określić typ i stopień niewydolności serca.

W wielu przypadkach zaleca się również elektrokardiografię. Czy EKG wykryje niewydolność serca? Niestety, nie zawsze daje jednoznaczny wynik. Badanie to może ujawnić zaburzenia rytmu, cechy przerostu serca lub przebytego zawału, ale samo w sobie nie potwierdza ani nie wyklucza niewydolności serca.

Uzupełnieniem diagnostyki są badania laboratoryjne. Jeśli pacjent zastanawia się, jakie badania na niewydolność serca są zlecane, najczęściej obejmują one:

Rozpoznanie niewydolności serca zawsze opiera się na całościowym obrazie klinicznym – połączeniu objawów, badania fizykalnego oraz wyników badań dodatkowych.

Leczenie niewydolności serca ma na celu zmniejszenie objawów, poprawę jakości życia oraz ograniczenie ryzyka hospitalizacji i przedwczesnego zgonu. To proces długotrwały, który wymaga indywidualnego podejścia i regularnej kontroli lekarskiej. Na pytanie: jak leczyć niewydolność serca, nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ postępowanie zależy od typu choroby, jej przyczyny oraz stopnia zaawansowania.

Podstawą terapii jest leczenie farmakologiczne zgodne z aktualnymi wytycznymi. Stosuje się m.in.:

Równolegle ważna jest modyfikacja stylu życia, w tym:

U wybranych pacjentów stosuje się także leczenie zabiegowe lub urządzenia wszczepialne, np. kardiowertery-defibrylatory lub terapię resynchronizującą, jeśli istnieją do tego wskazania kliniczne.

Wielu pacjentów zastanawia się, czy niewydolność serca jest uleczalna. Zazwyczaj choroba ma charakter przewlekły i nie można jej całkowicie wyleczyć. Odpowiednio prowadzona terapia pozwala jednak skutecznie kontrolować objawy, spowalniać postęp choroby i znacząco poprawić codzienne funkcjonowanie.

W niektórych sytuacjach, gdy przyczyna niewydolności serca jest odwracalna, możliwe jest istotne cofnięcie się zaburzeń czynności serca. Dotyczy to np. skutecznego leczenia wad zastawkowych lub chorób prowadzących do przejściowego osłabienia mięśnia sercowego. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny przez kardiologa.

Rokowanie w niewydolności serca zależy od wielu czynników oraz obecność chorób współistniejących. Istotne znaczenie ma także wczesne rozpoznanie i konsekwentne stosowanie zaleconego leczenia. Dzięki postępowi medycyny i nowoczesnym terapiom wielu pacjentów z niewydolnością serca może żyć przez lata z dobrą jakością życia.

Badania kliniczne mają ogromne znaczenie dla rozwoju leczenia niewydolności serca. To na ich podstawie wprowadzane są nowe leki i aktualizowane standardy postępowania zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Udział w badaniach jest dobrowolny i odbywa się według ściśle określonych zasad bezpieczeństwa. Pacjenci są dokładnie kwalifikowani i na każdym etapie objęci nadzorem medycznym. Dzięki badaniom klinicznym możliwe jest stałe doskonalenie terapii i poprawa rokowania chorych.

Niewydolność serca, szczególnie nieleczona lub źle kontrolowana, może prowadzić do poważnych powikłań.

Poniżej odpowiadamy na najczęściej zadawane pytania dotyczące niewydolności serca.

Niewydolność serca rzadko powoduje ból. Najczęściej pacjenci odczuwają duszność, ucisk w klatce piersiowej, zmęczenie oraz dyskomfort związany z obrzękami. Ból w klatce piersiowej może występować, jeśli niewydolności serca towarzyszy choroba wieńcowa.

Niewydolność serca rozwija się wtedy, gdy serce stopniowo traci zdolność do skutecznego pompowania krwi. Może pojawiać się powoli, przez wiele miesięcy lub lat, albo nagle, np. po zawale serca lub w przebiegu ciężkiej choroby.

Nie należy samodzielnie odstawiać leków ani ignorować nasilających się objawów. Niewskazane jest nadmierne spożycie soli, brak kontroli masy ciała oraz intensywny wysiłek fizyczny bez konsultacji z lekarzem. Ważne jest także unikanie alkoholu i palenia tytoniu.

Niewydolność serca to przewlekła choroba wymagająca wczesnego rozpoznania i systematycznego leczenia. Odpowiednia diagnostyka, właściwie dobrana terapia oraz regularna kontrola lekarska pozwalają ograniczyć objawy i poprawić jakość życia. Znaczenie ma także współpraca pacjenta z lekarzem i przestrzeganie zaleceń terapeutycznych.

Źródła: